คู่ผู้สูงอายุยิ้มอย่างมีความสุขขณะรับประทานอาหารที่มีประโยชน์
สุขภาพดีได้ทุกวัย · สูงวัยอย่างมีคุณค่า

N-HUGฮักสุขภาพ
ฮักผู้สูงอายุ

ชวนผู้สูงอายุ ครอบครัว และผู้ดูแล ใส่ใจสุขภาพกาย ใจ
และความปลอดภัย เพื่อให้ทุกวันอบอุ่นและมีคุณภาพ

สำรวจแนวทางดูแล
ดูแลด้วยความเข้าใจ ใส่ใจในทุกวัน
สุขภาพดี เริ่มจากการดูแลเล็ก ๆ ในทุกวันเพื่อผู้สูงอายุ และคนที่เรารัก

แนวทางการส่งเสริมสุขภาพ ๖ ด้าน

ปรับให้เหมาะกับโรคประจำตัว ความสามารถ และคำแนะนำจากบุคลากรสาธารณสุข

อาหารสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุ๑

โภชนาการ

กินดี มีคุณค่า ย่อยง่าย และเหมาะกับสุขภาพ

แนวทางดูแล
  • กินอาหารครบ ๕ หมู่ หลากหลาย เน้นผัก ผลไม้ และปลา
  • คาร์โบไฮเดรตประมาณ ๕๐% ของพลังงาน; ไขมันดีประมาณ ๒๐–๓๐% โดยปรับตามภาวะสุขภาพ
  • โปรตีนโดยทั่วไปประมาณ ๐.๙–๑ กรัม/กก.น้ำหนักตัว/วัน ทั้งนี้ผู้มีโรคไตควรปรึกษาแพทย์
  • ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ โดยทั่วไปประมาณ ๘ แก้ว/วัน หากไม่มีข้อจำกัดจากแพทย์
ผู้สูงอายุออกกำลังกาย๒

การเคลื่อนไหว

แข็งแรง คล่องตัว ลดเสี่ยงหกล้ม

แนวทางดูแล
  • ตั้งเป้ากิจกรรมแอโรบิกระดับปานกลางรวมอย่างน้อย ๑๕๐ นาที/สัปดาห์ หากสภาพร่างกายเอื้ออำนวย
  • ฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ การทรงตัว และความยืดหยุ่น
  • เริ่มจากระดับเบา เพิ่มทีละน้อย และหยุดหากเจ็บหน้าอก หน้ามืด หรือหอบผิดปกติ
การดูแลสุขภาพช่องปาก๓

สุขภาพช่องปาก

ยิ้มสดใส กินอาหารได้ดี

แนวทางดูแล
  • แปรงฟันอย่างน้อยวันละ ๒ ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์
  • ทำความสะอาดฟันปลอมและช่องปากอย่างเหมาะสม
  • ลดอาหารและเครื่องดื่มหวานจัด ตรวจฟันและช่องปากเป็นประจำ
ผู้สูงอายุอ่านหนังสือฝึกสมอง๔

สมองดี

จำดี คิดเป็น เรียนรู้ได้ทุกวัย

แนวทางดูแล
  • ฝึกความคิดและความจำ เช่น อ่านหนังสือ เกมต่อคำ หรือเรียนรู้สิ่งใหม่
  • นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ โดยทั่วไปประมาณ ๗–๘ ชั่วโมง/วัน
  • หากความจำหรือความสามารถในชีวิตประจำวันเปลี่ยนไป ควรปรึกษาเจ้าหน้าที่สุขภาพ
ผู้สูงอายุทำกิจกรรมร่วมกัน๕

ความสุข

เชื่อมโยง สร้างรอยยิ้ม และรู้สึกมีคุณค่า

แนวทางดูแล
  • ร่วมกิจกรรมชุมชน ทำบุญ ปลูกต้นไม้ จิตอาสา ร้องเพลง หรือเต้นรำตามความสนใจ
  • พูดคุยกับครอบครัวและเพื่อน ลดความโดดเดี่ยวและความเครียด
  • หากเศร้า เบื่อหน่าย หรือแยกตัวต่อเนื่อง ควรขอคำปรึกษา
บ้านปลอดภัยสำหรับผู้สูงอายุ๖

สิ่งแวดล้อมปลอดภัย

บ้านปลอดภัย เคลื่อนไหวมั่นใจ

แนวทางดูแล
  • จัดแสงสว่างให้เพียงพอ โดยเฉพาะห้องน้ำและทางเดิน
  • ติดราวจับในจุดจำเป็น พื้นไม่ลื่น และไม่มีสิ่งกีดขวาง
  • เก็บสายไฟและพรมที่สะดุดง่าย ใช้รองเท้ากระชับกันลื่น

🩺 การตรวจคัดกรองสุขภาพประจำปี

ประสาน รพ.สต. หรือหน่วยบริการเพื่อประเมินตามวัยและความเสี่ยง ได้แก่

  • การมองเห็นและการได้ยิน
  • ความคิดความจำและภาวะซึมเศร้า
  • การทำงานของไต โรคเรื้อรัง และภาวะโภชนาการ
  • การทรงตัว ความเสี่ยงหกล้ม และการใช้ยา

💉 การรับวัคซีนที่จำเป็น

ตรวจสอบประวัติวัคซีนและปรึกษาแพทย์หรือบุคลากรสาธารณสุขเกี่ยวกับความเหมาะสมของวัคซีน เช่น

วัคซีนที่เหมาะสมอาจแตกต่างกันในแต่ละบุคคล ควรปรึกษาหน่วยบริการก่อนรับวัคซีน

  • วัคซีนไข้หวัดใหญ่ประจำปี
  • วัคซีนคอตีบ–บาดทะยักตามกำหนด
  • วัคซีนนิวโมค็อกคัสและวัคซีนงูสวัด ตามข้อบ่งชี้ อายุ ความเสี่ยง และคำแนะนำปัจจุบัน

อาหารที่เหมาะกับสุขภาพของเรา

จัดอาหารสำหรับผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัว โดยไม่งดอาหารหรือปรับยาเอง

ตัวอย่างอาหาร: ข้าวกล้อง ปลานึ่ง และผักต้ม

ข้าวกล้อง ปลานึ่ง และผักต้ม

🩸 เบาหวาน

  • กินอาหารให้ตรงเวลาและปริมาณใกล้เคียงกันทุกวัน
  • แบ่งข้าวหรือแป้งเป็นสัดส่วน เลือกข้าวกล้องหรือธัญพืชไม่ขัดสีตามที่เคี้ยวไหว
  • เพิ่มผัก เลือกผลไม้เป็นชิ้นแทนน้ำผลไม้ และหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มหวาน
  • ระวังภาวะน้ำตาลต่ำ โดยเฉพาะผู้ใช้ยาหรืออินซูลิน

ตัวอย่าง: ข้าวในปริมาณเหมาะสม + ปลา/ไข่/เต้าหู้ + ผักต้ม

ตัวอย่างอาหาร: ต้มจืดปรุงอ่อน ปลาอบ และผักนึ่ง

ต้มจืดปรุงอ่อน ปลาอบ และผักนึ่ง

💓 ความดันโลหิตสูง

  • ลดเค็ม ลดน้ำปลา ซีอิ๊ว ผงปรุงรส อาหารหมักดอง และอาหารแปรรูป
  • เลือกอาหารสด ปรุงรสอ่อน ชิมก่อนเติมเครื่องปรุง
  • เพิ่มผักและผลไม้ตามความเหมาะสม โดยผู้มีโรคไตต้องสอบถามเรื่องโพแทสเซียม

ตัวอย่าง: ต้มจืดปรุงอ่อน ปลาอบ และผักนึ่ง

ตัวอย่างอาหาร: ข้าว ไข่ขาว และผักสุก

ข้าว ไข่ขาว และผักสุก

ชนิดและปริมาณอาหารต้องปรับตามระยะโรคและผลเลือด

🫘 โรคไตเรื้อรัง

  • ปริมาณโปรตีน น้ำ เกลือแร่ และน้ำดื่มต้องขึ้นกับระยะโรค ผลเลือด และการฟอกไต
  • อย่าจำกัดโปรตีนหรือดื่มน้ำมาก/น้อยเองโดยไม่มีคำแนะนำ
  • อาจต้องจำกัดโซเดียม โพแทสเซียม หรือฟอสฟอรัสตามแพทย์/นักกำหนดอาหาร
  • หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและสมุนไพรที่ไม่ปรึกษาผู้รักษา
ตัวอย่างอาหาร: ปลานึ่ง ข้าว และผักนึ่ง

ปลานึ่ง ข้าว และผักนึ่ง

❤️ โรคหัวใจ / ไขมันในเลือดสูง

  • ลดอาหารทอด กะทิ เนื้อสัตว์ติดมัน หนังสัตว์ และไขมันทรานส์
  • เลือกปลา ถั่วในปริมาณเหมาะสม น้ำมันพืช และวิธีต้ม นึ่ง อบ
  • ลดเค็ม โดยเฉพาะผู้มีภาวะหัวใจล้มเหลวหรือบวม
  • หากแพทย์จำกัดน้ำ ให้ทำตามปริมาณที่กำหนด
ตัวอย่างอาหาร: เต้าหู้ ข้าว และผักสุก

เต้าหู้ ข้าว และผักสุก

🦴 เกาต์ / กรดยูริกสูง

  • ดื่มน้ำตามคำแนะนำของแพทย์ และหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มหวานจัด
  • จำกัดเครื่องในสัตว์ เนื้อแดงปริมาณมาก และอาหารพิวรีนสูงตามคำแนะนำ
  • หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และไม่หยุดยารักษาเกาต์เอง
ตัวอย่างอาหาร: อาหารบดเนื้อเนียน

อาหารบดเนื้อเนียน

ความข้นและเนื้อสัมผัสต้องเป็นไปตามผลประเมินการกลืน

🍲 เคี้ยวหรือกลืนลำบาก / เบื่ออาหาร

  • จัดอาหารนุ่ม ชุ่มน้ำ หั่นชิ้นเล็ก และเพิ่มพลังงาน/โปรตีนอย่างเหมาะสม
  • ให้นั่งตัวตรงขณะกินและหลังอาหารตามคำแนะนำผู้เชี่ยวชาญ
  • หากไอ สำลัก เสียงเปลี่ยน หรืออาหารติดคอ ควรประเมินการกลืน
  • น้ำข้นหรืออาหารบดควรใช้ตามคำแนะนำเฉพาะราย

ภาพอาหารเป็นตัวอย่างประกอบ ไม่ใช่ปริมาณหรือแผนอาหารเฉพาะบุคคล

ข้อมูลนี้เป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่แผนอาหารเฉพาะบุคคล ผู้ที่เป็นโรคไตระยะมาก หัวใจล้มเหลว เบาหวานที่ใช้ยา หรือมีหลายโรคร่วม ควรปรึกษาแพทย์/นักกำหนดอาหาร/รพ.สต. ก่อนเปลี่ยนอาหาร

ขยับวันละนิด แข็งแรงขึ้นทุกวัน

ท่าออกกำลังกายสำหรับผู้สูงอายุ เริ่มช้า ๆ ใช้เก้าอี้หรือราวที่มั่นคง

ท่าออกกำลังกาย: เดินอยู่กับที่หรือเดินช้า ๆ

เดินอยู่กับที่หรือเดินช้า ๆ

๑

วิธีทำ: เดินในทางเรียบ มีแสงสว่างดี แกว่งแขนตามสบาย เริ่ม ๓–๕ นาที แล้วค่อยเพิ่มเวลา

ช่วย: ฝึกหัวใจและปอด เพิ่มความคล่องตัว

ท่าออกกำลังกาย: ลุก–นั่งจากเก้าอี้

ลุก–นั่งจากเก้าอี้

๒

วิธีทำ: ใช้เก้าอี้มั่นคง วางเท้ากว้างเท่าสะโพก โน้มตัวเล็กน้อยแล้วลุกขึ้นช้า ๆ ก่อนนั่งลงอย่างควบคุม ทำ ๕–๑๐ ครั้งตามกำลัง

ช่วย: เสริมกล้ามเนื้อต้นขาและการลุกจากที่นั่ง

ท่าออกกำลังกาย: เหยียดเข่าขณะนั่ง

เหยียดเข่าขณะนั่ง

๓

วิธีทำ: นั่งหลังตรง ค่อย ๆ เหยียดเข่าข้างหนึ่งจนขาตรงเท่าที่ทำได้ ค้าง ๒–๓ วินาที แล้วลดลง สลับข้าง ข้างละ ๕–๑๐ ครั้ง

ช่วย: เพิ่มกำลังกล้ามเนื้อต้นขา

ท่าออกกำลังกาย: เขย่งปลายเท้าโดยจับพนักเก้าอี้

เขย่งปลายเท้าโดยจับพนักเก้าอี้

๔

วิธีทำ: ยืนจับพนักเก้าอี้ที่มั่นคง ยกส้นเท้าขึ้นช้า ๆ แล้วลดลง ทำ ๕–๑๐ ครั้ง ไม่ปล่อยมือหากยังทรงตัวไม่ดี

ช่วย: เสริมกล้ามเนื้อน่องและข้อเท้า

ท่าออกกำลังกาย: ยืนถ่ายน้ำหนักซ้าย–ขวา

ยืนถ่ายน้ำหนักซ้าย–ขวา

๕

วิธีทำ: ยืนจับเคาน์เตอร์หรือราวที่มั่นคง ค่อย ๆ ถ่ายน้ำหนักจากเท้าข้างหนึ่งไปอีกข้าง ทำช้า ๆ ๘–๑๐ รอบ โดยมีผู้ดูแลใกล้ชิด

ช่วย: ฝึกการทรงตัว ลดความเสี่ยงหกล้ม

ท่าออกกำลังกาย: ยืดไหล่และข้อเท้า

ยืดไหล่และข้อเท้า

๖

วิธีทำ: หมุนไหล่เบา ๆ ยกแขนเท่าที่ไม่เจ็บ และกระดกปลายเท้าขึ้น–ลงขณะนั่ง ทำช้า ๆ ไม่ฝืนจนเจ็บ

ช่วย: รักษาความยืดหยุ่นและการเคลื่อนไหวข้อต่อ

ภาพท่าทางเป็นตัวอย่างประกอบ ควรทำตามกำลังของตัวเอง

เช็กลิสต์ดูแลสุขภาพผู้สูงอายุ

ดูแลสุขภาพกาย ใจ และความปลอดภัยไปด้วยกัน

การดูแลของวันนี้ทำแล้ว ๐ รายการ จาก ๑๓ รายการ

🌸 สุขภาพกายประจำวัน

🌷 จิตใจและความสัมพันธ์

🏡 ความปลอดภัยในบ้าน

🩺 นัดหมายและติดตามสุขภาพ

รู้ทันอาการฉุกเฉิน

โทร 1669 เมื่อมีอาการรุนแรง เช่น หมดสติ ไม่หายใจตามปกติ เจ็บหน้าอกรุนแรง หายใจลำบากเฉียบพลัน หรือสงสัยโรคหลอดเลือดสมอง

สัญญาณเตือนโรคหลอดเลือดสมอง: หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงข้างหนึ่ง พูดไม่ชัดหรือพูดลำบาก ให้รีบโทร 1669 ทันที

ระหว่างรอความช่วยเหลือ ให้อยู่กับผู้ป่วย จดเวลาที่เริ่มมีอาการ และทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ หลีกเลี่ยงการให้กินอาหาร น้ำ หรือยา หากกลืนลำบากหรือระดับความรู้สึกตัวลดลง

1669การแพทย์ฉุกเฉิน